Kaplama sonrası pelteklik ve konuşma bozukluğu düzelir mi?

Kaplamadan sonraki pelteklik ve konuşma bozukluğu, dilin s, ş ve z seslerinde ön dişlerin arka yüzeyine dayandığı noktanın değişmesinden doğar; dil yeni yüzeye alıştıkça çoğu zaman iki hafta içinde düzelir. Ön dişlere zirkonyum kaplama yapıldıktan sonra kesici kenarın boyu değiştiyse f ve v, diş etine yakın kısım kalınlaştıysa t ve d de farklı çıkabilir. Üç haftayı geçen ya da azalmayan peltekleşmede kaplamanın biçimine bakılır.

Dil yeni yüzeye ne kadar sürede alışır

Zirkonyum sonrası pelteklik ilk günlerde en çok s sesinde tıslama olarak duyulur. Dil yeni yüzeyi tanıdıkça fark her gün azalır; kaplama eski dişten ne kadar farklıysa uyum süresi o kadar uzar ve birkaç gün ile iki hafta arasında değişir.

Araştırmalarda üst ön dişin arka yüzeyine ince bir katman eklemek s sesini hemen bozdu; tam protezde dişin dudağa doğru eğilmesi s sesini, damağa doğru eğilmesinden daha çok bozar göründü. Bu tür bozuklukların çoğu birkaç hafta içinde kaybolur.

Plakla başlayan konuşma değişikliği plak sonrası konuşma sayfasında.

Konuşman s ve ş seslerinin ötesinde birden bozulduysa, yani kelimeleri bulamıyor ya da anlaşılmıyorsan, başka belirti olmasa da kendin yola çıkma, hemen 112'yi ara (İngiltere'deysen 999). Yüzün bir yanında sarkma, bir kolda ya da vücudunun bir yanında güçsüzlük veya uyuşma da aynı acildir; belirtiler geçse bile aramayı erteleme. Buna karşın diş uyuşturmasından sonraki birkaç saatte yalnız dilde ve dudakta kalan uyuşukluk çoğunlukla iğnenin etkisidir; yukarıdaki belirtiler eşlik ediyorsa iğneye yorma.

Kaplamanın biçimine bakılmasını gerektiren bulgular

Evde konuşmayı rahatlatan alıştırma

Uyumu en çok konuşmak hızlandırır. Günde birkaç kez "Şişeyi sehpaya sen mi koydun, Fatma?" ya da "Zeynep vazoyu dedesine tepsiyle verdi." gibi, sorunu duyduğun sesleri içeren cümleleri önce yavaş, sonra normal hızda sesli oku. Damağın biçimini değiştiren bir aparatla yapılan bir çalışmada 20 dakikalık cümle pratiği dil hareketlerinde ölçülebilir uyum sağladı.

Kaplamayı zımpara, törpü ya da sert bir cisimle inceltmeye çalışma. Evde inceltmek kolay görünebilir, hâlbuki bozulan yüzeyi ancak hekim yeniden cilalayabilir: pürüzlü yüzey plak tutar, zedelenen kenarın altından sızıntı başlayabilir.

Hekim kaplamayı nasıl düzeltir

Hekim seni s, ş ve f geçen kelimelerle konuşturur, dilin ve dudağın kaplamaya nereden değdiğine ve kapanışa bakar. Kapanışta sorun varsa önce o düzeltilir; ardından arka yüzey ölçülü inceltilir ya da kesici kenar kısaltılır, yüzey yeniden cilalanır. Kaplama gevşer ya da yerinden çıkarsa yapılacaklar kaplama düştüğünde sayfasında; kenarda diş eti çekiliyorsa diş eti çekilmesinin nedenleri değerlendirilir. Öteki belirtileri hafta hafta zirkonyum kaplama rehberi sayfasındaki tablo gösteriyor.

Kaplamayı Türkiye'de yaptırıp yurt dışına döndüysen kısa bir ses kaydını ve tarihli bir notu Türkiye'deki hekimine gönder, düzeltmenin bir sonraki gelişini bekleyip bekleyemeyeceğini sor. İnceltmeyi yaşadığın ülkedeki hekim yaparsa ne yapıldığını yazılı iste; yerel hekimlerin ülkelere göre tutumunu Türkiye'de yapılan tedavinin yurt dışında takibi sayfası sıralıyor.

Ölçüt şu: iki hafta içinde azalan peltekleşme uyumdur, üç haftayı geçen ya da hiç azalmayan peltekleşme kaplamanın biçimine bakılmasını gerektirir.

Pelteklik hakkında sık sorulanlar

Lamine sonrası da peltek konuşma olur mu?

Olur; mekanizma benzerdir. Lamine (yaprak porselen) dişin ön yüzünü ve çoğu kez kesici kenarını kaplar, arka yüzeye az dokunur. Bu nedenle değişiklik daha çok kesici kenarın boyu ve alt dudakla teması üzerinden f ve v seslerinde hissedilir. Ölçüt aynı: üç haftayı geçen peltekleşmede laminenin biçimine bakılır.

Pelteklik kaplama yenilenmeden düzelir mi?

Çoğu durumda düzelir; hekim kaplamayı sökmeden, ağızda inceltip yeniden cilalar ve konuşmanı tekrar dinler. Kaplama dayanım için gereken kalınlığın sınırındaysa ya da kesici kenar kısa kaldıysa yenileme konuşulur, çünkü kısa kalan kenarı ağızda kalıcı uzatmak zordur. İnceltme genellikle kısa bir randevuda yapılır.

Peltekliği hekime nasıl anlatırım?

Hangi seste, hangi kelimelerde ve kaplamadan kaç gün sonra başladığını söyle; haftadan haftaya azalıp azalmadığını ve dilin bir noktaya takılıp takılmadığını ekle. Her seferinde aynı cümleyi okuduğun kısa ses kayıtları farkı net duyurur; iki hafta arayla alınan kayıtlar gidişi gösterir.

Kaynakça

• Seifert E, Runte C, Lamprecht-Dinnesen A – Dentistry and Speech Production: Correlations Between the Morphology of the Articulation Zone and Acoustics Exemplified in /s/ Articulation, Journal of Orofacial Orthopedics, 1997
• Runte C ve ark. – The Influence of Maxillary Central Incisor Position in Complete Dentures on /s/ Sound Production, The Journal of Prosthetic Dentistry, 2001
• Barbier G ve ark. – Sensorimotor Adaptation Across the Speech Production Workspace in Response to a Palatal Perturbation, The Journal of the Acoustical Society of America, 2020
• NHS – Stroke: symptoms, 2024