Lip, kin of tong blijft doof na verstandskies of implantaat

Welke zenuwen hier in beeld zijn

Twee zenuwen lopen door het gebied waar het meeste chirurgische werk in de onderkaak gebeurt.

De onderste tandzenuw loopt door een kanaal in de onderkaak en komt via een opening onder de tweede premolaar naar buiten, halverwege de kaak. Hij verzorgt het gevoel van de onderlip, de kin en het tandvlees aan die kant. De tongzenuw loopt vlak langs de binnenkant van de onderkaak, ter hoogte van de verstandskies, en verzorgt het gevoel én de smaak van de voorste twee derde van die tonghelft.

Beide kunnen in beeld komen bij het verwijderen van een onderste verstandskies, bij een implantaat achterin de onderkaak, bij het oogsten van bot uit de kin of de kaakhoek, bij een wortelkanaalbehandeling in een ondermolaar en soms bij de verdovingsprik zelf. In de bovenkaak komt het minder voor; daar gaat het eerder om het gebied onder het oog en de bovenlip.

Uit de plek waar u niets voelt, valt dus vaak af te leiden wat er in de buurt is gebeurd – en dat is precies het soort informatie dat in het operatieverslag hoort te staan. Bij verstandskiezen speelt dat onderwerp al vóór de ingreep; zie verstandskiezen hier of in het buitenland.

Er zijn drie soorten ‘doof’, en het verschil telt

In de spreekkamer worden ze op één hoop gegooid, maar ze betekenen iets anders en ze worden anders beoordeeld:

• Geen gevoel. U voelt aanraking niet, of veel minder dan aan de andere kant.
• Tintelingen. Een prikkelend, kriebelend gevoel, soms het bekende beeld van een slapende arm die wakker wordt. Dat is vaak een teken dat er iets in beweging is.
• Onaangenaam of pijnlijk gevoel. Aanraking die brandt, schrijnt of scherp aanvoelt terwijl er niets scherps is. Dit is de variant die het meeste aandacht vraagt.

Daarnaast kan de smaak aan één kant van de tong veranderen of wegvallen. Dat wijst een andere kant op dan een dove lip, en het is de moeite waard om het apart te melden in plaats van het onder ‘gevoelloos’ te scharen.

De uitzondering waarin dagen tellen in plaats van weken

Nazorg draait meestal om afwachten en de richting volgen. Dit is de uitzondering.

Als er een implantaat in of vlak tegen het zenuwkanaal staat, of als er materiaal uit een wortelkanaalbehandeling in dat kanaal terecht is gekomen, dan is er een oorzaak die nog weg te nemen is – en hoe eerder dat gebeurt, hoe gunstiger de vooruitzichten. Dat is de reden waarom een doof gevoel dat na de eerste dag niet wijkt, om een röntgenopname en een beoordeling vraagt en niet om geduld.

De eerste vraag is dus altijd dezelfde: is er na de ingreep een controleopname gemaakt, en wat is daarop te zien? Stel die vraag schriftelijk aan de behandelende kliniek, en stel hem meteen. Komt er geen antwoord of een vaag antwoord, laat dan hier een opname maken en beoordelen zonder daarop te wachten. Wat u kunt doen als een kliniek zich terugtrekt, staat bij als de kliniek niet meer reageert.

Leg het vast voordat uw geheugen het afvlakt

Gevoel is niet te meten met een apparaat dat u thuis heeft, en over weken vervaagt uw herinnering aan hoe het in het begin was. Juist het verloop is wat een beoordelaar later nodig heeft.

Houd daarom vanaf de eerste dag een kort dagboek bij:

1. Datum en tijdstip waarop u merkte dat het niet wegtrok.
2. Welk gebied het betreft: teken het in op een foto van uw gezicht of op een simpel schetsje, en maak dat elke paar dagen opnieuw.
3. Wat u wel en niet voelt: lichte aanraking, koud, een prikje, warm water.
4. Of de smaak veranderd is, en aan welke kant.
5. Wat het in het dagelijks leven doet: spreken, drinken zonder morsen, scheren, uzelf in de lip bijten.

Voeg er foto’s bij van het ingetekende gebied, met de datum in beeld. Dit kost een paar minuten per keer en het is het enige materiaal waarmee later aantoonbaar is dat het gebied kleiner werd of juist gelijk bleef.

Let in die periode ook op uzelf. Een dove lip of wang bijt u makkelijk stuk zonder dat u het merkt, en aan hete koffie brandt u zich voordat u het voelt. Eet de eerste tijd bewust aan de andere kant en laat drinken eerst afkoelen.

De route hier loopt via de kaakchirurg

Beoordeling van zenuwletsel in het kaakgebied is werk voor een mond-, kaak- en aangezichtschirurg. In Nederland komt u daar via een verwijzing van uw tandarts of huisarts, en dit is het deel van de mondzorg dat in het ziekenhuis thuishoort – met de vergoedingsregels die daarbij horen. Wat daar wel en niet onder valt, staat bij de kaakchirurg en wat de basisverzekering vergoedt. In België verloopt het eveneens via een verwijzing naar de dienst mond-, kaak- en aangezichtschirurgie.

Zeg bij het maken van die afspraak expliciet dat het om aanhoudende gevoelloosheid na een ingreep gaat en sinds wanneer. Dat is geen detail voor aan de balie: het bepaalt hoe snel u aan de beurt bent.

Vraag het dossier op terwijl de kliniek nog meewerkt

Wie dit in het buitenland heeft laten doen, heeft één extra taak, en die heeft haast. Vraag het operatieverslag en alle opnames op zolang het contact met de kliniek nog normaal verloopt. Welke ingreep precies, welk implantaat met welke lengte en op welke positie, welke verdoving, en de opnames van vóór en ná de ingreep.

Een beoordelaar hier kan zonder dat materiaal weinig. Met het verslag en de opnames erbij kan hij vergelijken wat er zat en wat er nu staat. Hoe u dat opvraagt en waarop u recht heeft, staat bij uw röntgenfoto’s en dossier opvragen; wat er verder speelt als het resultaat tegenvalt, bij als de behandeling mislukt.

Wat u redelijkerwijs kunt verwachten

Het eerlijke antwoord is dat niemand u in de eerste week een termijn kan geven. Een zenuw die geïrriteerd of ingedrukt is geweest, herstelt traag en stapsgewijs, en dat herstel laat zich niet versnellen door wilskracht. Tintelingen die opkomen in een gebied dat eerst helemaal dood aanvoelde, zijn doorgaans een goed teken. Een gebied dat maand na maand precies even groot blijft, is dat minder.

Wat wél vaststaat, is dat de kans op volledig herstel afneemt naarmate de situatie langer onveranderd blijft, en dat is de reden waarom de eerste beoordeling vroeg hoort te vallen. Melden, laten kijken, vastleggen: die drie in de eerste dagen. De rest van de tijd is aan het weefsel, en die klok loopt hoe dan ook door.