Spanie w protezie: dlaczego na noc się ją wyjmuje

Stomatopatia protetyczna

Zapalenie błony śluzowej pod protezą, określane jako stomatopatia protetyczna, objawia się zaczerwienieniem, czasem pieczeniem, a często nie daje żadnych dolegliwości i wychodzi na jaw dopiero na wizycie kontrolnej. Najczęściej ma związek z grzybami z rodzaju Candida, które kolonizują porowatą powierzchnię tworzywa. Wśród nawyków, które się z nim łączy, noszenie protezy w nocy wymienia się na pierwszym miejscu, obok niedostatecznego czyszczenia płyty. Leczenie polega zresztą w dużej mierze na zmianie tych właśnie nawyków, a lek dobiera lekarz; bez odstawienia protezy na noc leczenie trudniej doprowadzić do końca.

Zapalenie płuc u osób w podeszłym wieku

Japoński zespół badaczy obserwował przez kilka lat grupę 524 osób w wieku 85 lat i starszych i w 2015 r. opisał w czasopiśmie Journal of Dental Research, że wśród użytkowników protez ci, którzy sypiali w protezie, mieli po uwzględnieniu innych czynników około 2,3 raza wyższe ryzyko zapalenia płuc niż osoby wyjmujące ją na noc. Prawdopodobne wyjaśnienie wiąże się z drobnoustrojami gromadzącymi się na powierzchni protezy, które podczas snu mogą przedostawać się do dróg oddechowych.

Jest to wynik badania obserwacyjnego, czyli związek, a nie dowód, że sama proteza wywołuje zapalenie płuc. Badana grupa była też szczególna: bardzo zaawansowany wiek, często słabsza kondycja ogólna. Mimo to u osoby z trudnościami w przełykaniu, wymagającej opieki albo w bardzo podeszłym wieku przemawia to dodatkowo za wyjmowaniem protezy na noc. Dla opiekuna seniora jest to informacja wprawdzie niewielka, lecz łatwa do zastosowania.

Kiedy reguła nie obowiązuje

• Pierwsze doby po protezie natychmiastowej. Proteza zakładana w dniu usunięcia zębów zostaje zwykle w ustach do pierwszej kontroli, bo ogranicza krwawienie i obrzęk. Zasady tego okresu ustala lekarz, który wykonał zabieg, i to jego zalecenie ma pierwszeństwo przed ogólną regułą.
• Szczególne wskazanie lekarza. Gdy zęby własne w przeciwnym łuku ranią bezzębny wyrostek albo gdy pacjent silnie zaciska zęby w nocy, lekarz może zalecić inny tryb. Tej decyzji nie podejmuje się samodzielnie.
• Most stały na implantach. Pacjent nie może go wyjąć, więc pytanie w ogóle go nie dotyczy. Protezę ruchomą zatrzaskiwaną na wszczepach wyjmuje się natomiast na noc tak samo jak każdą inną.

Czym proteza całkowita różni się od konstrukcji wspartej na wszczepach, także w codziennym użytkowaniu, omawia strona o protezie na implantach i protezie całkowitej. O protezie częściowej na klamrach w zestawieniu z wszczepami pisze tekst o protezie szkieletowej i implantach.

Luźna proteza i inne powody, by w niej sypiać

Nawyk nocnego noszenia protezy ma zwykle konkretną przyczynę i dopóki ona trwa, sama zasada niewiele zmienia. Jedni obawiają się, że rano proteza nie będzie pasować. Inni nie chcą, by bliska osoba widziała ich bez zębów, albo przeszkadza im zapadnięty wygląd ust po wyjęciu płyty. Jeszcze inni po prostu o niej zapominają.

Pierwsza obawa zasługuje na uwagę, bowiem bywa sygnałem, że proteza przestała dobrze przylegać. Kość pod płytą z latami zanika, a proteza, która kiedyś trzymała się pewnie, zaczyna się przesuwać. W takiej sytuacji rozwiązaniem jest podścielenie, czyli uzupełnienie wewnętrznej powierzchni płyty tak, by znów odpowiadała kształtowi podłoża, albo wykonanie nowej protezy. Dorosłemu przysługuje z NFZ akrylowa proteza całkowita, a przy braku co najmniej pięciu zębów w łuku także częściowa, raz na pięć lat, podścielenie zaś raz na dwa lata, o czym szerzej pisze strona o tym, co przysługuje dorosłemu na NFZ. Powody wstydu są równie realne, choć nie mają rozwiązania protetycznego; niektórym pomaga rozmowa z partnerem, innym zakładanie protezy dopiero rano, zaraz po przebudzeniu. Zapominanie łatwo zaś ująć w rytuał, na przykład łącząc wyjęcie protezy z myciem zębów przed snem.

Pojemnik na noc

1. Po wyjęciu protezę trzeba wyszczotkować nad umywalką z wodą, żeby w razie upadku nie pękła na twardej powierzchni.
2. Do zamkniętego pojemnika wlewa się czystą wodę o temperaturze pokojowej. Gorąca woda może odkształcić płytę.
3. Protezy nie zostawia się na sucho; tworzywo akrylowe, wysychając, może zmienić kształt.
4. Pojemnik stawia się poza zasięgiem dzieci i zwierząt domowych. Proteza zostawiona na szafce nocnej bywa łatwym łupem dla psa.

Tabletki czyszczące do protez stosuje się zgodnie z ulotką producenta i nie zastępują one szczotkowania. Wybielacz domowy i wrzątek niszczą tworzywo, a przy protezie szkieletowej wybielacz może dodatkowo uszkodzić metalowe elementy.

Rano protezę się płucze, a podniebienie i wyrostki czyści miękką szczoteczką przed jej założeniem. Przy konstrukcjach na wszczepach dochodzi do tego pielęgnacja łączników, którą opisuje tekst o higienie i kontrolach przy implantach.

Pierwsze poranki po zmianie nawyku

Kto przez lata sypiał w protezie, może przez pierwsze poranki odczuwać, że proteza leży inaczej, jakby ciaśniej albo luźniej. To zwykle mija w ciągu kilku dni, gdy tkanki przyzwyczają się do nocnej przerwy. Przy protezie częściowej przerwa ma jeszcze jedną zaletę: klamry nie obciążają przez całą dobę zębów własnych, na których się opierają, a te zęby są dla takiej protezy podporą, o którą trzeba dbać. Inaczej jest wtedy, gdy proteza uciska, obciera albo się przesuwa również w ciągu dnia. Wtedy przyczyną nie jest nocny tryb, lecz dopasowanie, które wymaga korekty w gabinecie; w przypadku protezy wykonanej za granicą korektę można zlecić także lekarzowi dentyście w Polsce, a o tym, czego się zwykle podejmie, pisze strona o poprawianiu pracy wykonanej za granicą.