Antibiotica bij de tandarts: welke hartklep telt nog mee?

De groepen waar het nu nog over gaat

Het gaat om de hoogste risicocategorie, en die is beperkt:

• Mensen met een kunstklep of met prothesemateriaal dat bij een klepreparatie is gebruikt, ongeacht of die klep via een operatie of via een katheter is geplaatst.
• Mensen die eerder endocarditis hebben doorgemaakt.
• Mensen met bepaalde aangeboren hartafwijkingen: onbehandelde cyanotische afwijkingen, en gecorrigeerde afwijkingen waarbij prothesemateriaal is gebruikt – volledig in de eerste maanden na de ingreep, en daarna nog steeds als er een restlek of een resterende afwijking naast dat materiaal zit.
• Mensen met een steunhart, het ventrikelondersteunende pompsysteem dat ook wel VAD wordt genoemd.

Even belangrijk is wat er niet meer onder valt. Een onschuldige souffle, een doorgemaakte bypassoperatie, een pacemaker of ICD zonder klepprothese en de meeste gecorrigeerde aangeboren afwijkingen na de eerste maanden staan niet langer in deze categorie.

Daar hoort nog een groep bij die op dit punt het vaakst verkeerd gokt: afwijkingen van de eigen, natuurlijke hartklep. Een mitralisklepprolaps, een tweeslippige aortaklep en klepafwijkingen na acuut reuma zitten níét in de hoogste categorie zolang er geen prothesemateriaal in zit en u geen endocarditis heeft doorgemaakt. ‘Er is iets met mijn klep, dus ik zal wel een kuur nodig hebben’ is precies de redenering die hier niet opgaat. Dat voelt voor wie het vroeger anders leerde als een verruiming die niet klopt. Het is een herziening, geen versoepeling uit gemak.

Eén ding blijft daarbij overeind: deze indeling leest u niet zelf op uzelf toe. Uw cardioloog bepaalt in welke categorie u valt, en die kan er ook redenen bij hebben die hier niet staan.

Niet elke behandeling telt mee

De tweede helft van de vraag gaat niet over uw hart maar over de stoel. Profylaxe hoort bij ingrepen waarbij het tandvlees of het gebied rond de worteltop wordt bewerkt, of waarbij het mondslijmvlies wordt doorboord: trekken, tandvleesbehandeling, een wortelkanaalbehandeling, implantaten plaatsen, chirurgie, en gebitsreiniging waarbij het tandvlees bloedt – ook een gewone afspraak bij de mondhygiënist valt daaronder.

Daar vallen dingen buiten die veel mensen er wel onder rekenen: een verdovingsprik in gezond weefsel, een röntgenfoto, het plaatsen of aanpassen van een uitneembare prothese of een beugel, het verwijderen van hechtingen, en een wisselende melktand bij een kind.

Wie die grens trekt, is uw tandarts, en die kan het alleen doen als hij weet wat er in uw hartdossier staat. Vandaar de volgende twee paragrafen.

De beslissing ligt bij twee personen tegelijk

Deze vraag heeft geen enkele eigenaar, en dat is precies waar het misgaat. Uw cardioloog weet in welke categorie u valt en welk regime bij u hoort. Uw tandarts weet of de geplande ingreep er een is waarvoor het geldt. De ene helft van het antwoord zit dus in het ziekenhuis, de andere in de behandelkamer, en ze moeten bij elkaar komen vóórdat u in de stoel ligt.

Wat daar niet in past, is een kliniek die u nooit gezien heeft en die uw hartdossier niet kent. Krijgt u van een niet-medisch aanspreekpunt te horen dat er ‘standaard een kuur vooraf wordt gegeven’, dan is dat een werkwijze van die kliniek, geen beoordeling van uw situatie. Hetzelfde geldt andersom: een kliniek die er niets over vraagt terwijl u een kunstklep heeft, heeft een gat in de intake. Dezelfde bevoegdheidsgrens speelt bij bloedverdunners en ingrepen in de mond, en het is geen toeval dat beide onderwerpen vaak bij dezelfde patiënt spelen.

Over doseringen en middelen staat hier niets, en dat is opzet: dat haalt u niet van een website.

Het papier dat u bij u draagt

Vraag uw cardioloog om een schriftelijke verklaring of een kaart waarop staat of u tot de groep behoort die profylaxe krijgt. In Nederland bestaat daarvoor een kaartje voor in de portemonnee; in België vraagt u uw cardioloog om dezelfde verklaring, al heet ze daar niet overal hetzelfde. Wat er ook in uw geval wordt gebruikt, dit is het papier dat mee moet naar elke behandelaar, hier en in het buitenland.

Zorg dat er in elk geval op staat:

1. Welke hartaandoening het betreft en sinds wanneer.
2. Of er profylaxe geïndiceerd is bij tandheelkundige ingrepen met bloeding.
3. Naam en telefoonnummer van uw cardioloog of van de polikliniek.
4. Een bekende allergie voor antibiotica, als die er is.

Neem er een vertaling bij, of in elk geval een versie in het Engels. Een verklaring die niemand kan lezen, is op de dag zelf net zo bruikbaar als geen verklaring. Wat er verder aan gegevens in uw map hoort, staat in het behandelplan en wat erin moet staan.

Staat er een klepoperatie op de planning, dan gaat het gebit eerst

Dit punt komt zelden ter sprake en verandert vaak de hele volgorde. Vóór een geplande klepoperatie wordt het gebit doorgaans eerst nagelopen en zo nodig gesaneerd: wortelresten, ontstoken elementen en kiezen die toch niet te behouden zijn, gaan eruit voordat er prothesemateriaal in het hart komt. De reden is dezelfde als hierboven, maar dan omgekeerd in de tijd.

Staat u dus aan het begin van zo’n traject en overweegt u tegelijk een uitgebreide behandeling in het buitenland, dan is de agenda van de cardioloog leidend en niet die van de kliniek. Vraag in welke volgorde het moet, en vraag het voordat u een datum vastlegt of een aanbetaling doet.

Een behandelweek is niet één ingreep

Wie in het buitenland een uitgebreid traject laat doen, heeft niet met één moment te maken maar met een reeks. Extracties op maandag, implantaten op woensdag, een tandvleesbehandeling ertussendoor: dat zijn afzonderlijke ingrepen met bloeding, verspreid over dagen, en elk daarvan valt onder dezelfde afweging.

Het plan hoort dus vóór vertrek bekend te zijn, inclusief welke dagen er chirurgisch werk staat, zodat uw cardioloog daar iets van kan vinden in plaats van achteraf.

Er is nog een route die rustiger uitpakt dan hij klinkt. Laat wat er hoe dan ook uit moet – wortelresten, verloren elementen, actieve ontsteking – hier saneren, bij een praktijk die uw hartdossier kent en die uw cardioloog kan bellen. Dan reist u met een mond waarin minder hoeft te gebeuren, en dat is in dit onderwerp het grootste verschil dat u zelf kunt maken.

De klachten die pas weken later komen

Endocarditis begint zelden met een dramatisch moment. Het beeld dat in de leerboeken staat, is sluipend: koorts die aanhoudt of steeds terugkomt, nachtzweten, moeheid die niet past bij wat u doet, gewichtsverlies, soms nauwelijks meer dan zich weken achtereen niet goed voelen.

Neem contact op met uw huisarts als dat zich in de weken na een tandheelkundige ingreep voordoet, en zeg er meteen bij dat u een kunstklep heeft of eerder endocarditis heeft doorgemaakt. Buiten kantooruren is dat de huisartsenpost; bij acute benauwdheid, pijn op de borst of uitvalsverschijnselen belt u 112 en gaat u niet zelf naar het ziekenhuis. Zit u op dat moment nog in het buitenland, dan geldt hetzelfde principe, maar dan via de route uit een spoedgeval tijdens de behandelreis.

Eén ding niet doen: zelf een antibioticum nemen dat u nog in huis heeft. Bij het onderzoek naar endocarditis zijn bloedkweken de sleutel, en een kuur die op eigen houtje is begonnen, maakt die kweken onbruikbaar. Bellen is hier sneller en nuttiger dan een kastje opentrekken – en dat is het enige advies op deze pagina dat u zonder toestemming van iemand anders kunt opvolgen.