Cariës of een gaatje onder een kroon: moet de kroon eraf?

Signalen die meestal laat komen

In het begin merkt u meestal niets. Pas later kunnen er signalen verschijnen: een donkere verkleuring langs de kroonrand, een onaangename geur of smaak na het ragen of flossen op één vaste plek, gevoeligheid voor zoet of kou. Pijn komt doorgaans als laatste.

Een donkere lijn bij de rand hoeft overigens geen cariës te zijn. Het kan ook een metalen onderlaag zijn die doorschemert, of een stukje wortel dat door terugtrekkend tandvlees zichtbaar is geworden. Onderscheid maken lukt alleen bij een onderzoek.

Wat u zelf wel kunt doen, is een paar keer per jaar gericht kijken en voelen. Glijd met floss langs elke gekroonde tand en let op of hij op één plek blijft haken of rafelt. Kijk in een goed verlichte spiegel naar de rand bij het tandvlees en vergelijk met een foto van een paar maanden eerder. Een plek die steeds op dezelfde manier ruikt of bloedt, is het noemen waard bij de volgende controle.

Een tand met een wortelkanaalbehandeling waarschuwt niet

Heeft de tand onder de kroon een wortelkanaalbehandeling gehad, dan zit er geen zenuw meer in. Cariës veroorzaakt daar geen gevoeligheid en geen pijn, en kan lang ongemerkt doorwerken. Het eerste teken is dan soms dat de kroon plotseling loskomt, met een deel van de tand er nog in.

Bij juist die tanden zijn regelmatige controles en af en toe een röntgenfoto daarom betrouwbaarder dan wachten op klachten. Hoe zo’n tand zich verder houdt, en wat de keuze tussen behandelen en trekken inhoudt, leest u bij wortelkanaalbehandeling of de tand laten trekken.

Hoe een tandarts het vindt

De tandarts tast de kroonrand af met een dunne sonde en zoekt naar een haakje, een ruw stuk of zacht weefsel. Daarnaast komt de röntgenfoto: meestal bitewingfoto’s, die de zijkanten van de kiezen en de randen goed laten zien.

Er zit een beperking aan. Zirkonium en metaal laten nauwelijks röntgenstraling door en verschijnen op de foto als een witte vlek. Wat recht onder de kroon gebeurt, is daardoor niet altijd zichtbaar. De rand en de wortel wel, en daarom worden onderzoek en foto samen gelezen, nooit het een zonder het ander. Wat de verschillende soorten opnamen laten zien, staat bij uw röntgenfoto en dossier opvragen.

Als er cariës wordt gevonden

1. Klein en beperkt tot de rand. Vaak wordt het weggehaald en vanaf de rand gevuld, terwijl de kroon blijft zitten.
2. Doorgegroeid onder de kroon. De kroon moet eraf, de cariës wordt verwijderd, de tand wordt opnieuw beoordeeld en er komt een nieuwe kroon.
3. Tot aan de zenuw, of de tand is sterk verzwakt. Dan gaat het gesprek over een wortelkanaalbehandeling, een nieuwe opbouw of in het uiterste geval over trekken.

Is een wortelkanaalbehandeling nodig terwijl de kroon er nog goed op zit, dan kan die soms dwars door de kroon heen; hoe dat werkt, staat bij wortelkanaalbehandeling door een bestaande kroon.

Na een mond vol kronen uit het buitenland

Wie in Turkije een groot deel van het gebit van kronen heeft laten voorzien, heeft in één keer tien, twintig of meer kroonranden in de mond. Elk daarvan is een plek waar dit proces kan beginnen. Het werk is dan klaar, maar het onderhoud gebeurt voortaan thuis, jaar na jaar, door een tandarts en mondhygiënist die het werk niet hebben gemaakt.

Drie dingen maken dat veel makkelijker:

• Een nulmeting. Neem de röntgenopnamen van direct na het plaatsen digitaal mee naar huis. Een tandarts hier kan dan vergelijken in plaats van raden.
• Een behandelverslag met elementnummers. Welke tanden kregen een wortelkanaalbehandeling, waar zit een opbouw, welk materiaal is er gebruikt. Juist bij de stille tanden is dat onmisbaar.
• Een vaste plek in de agenda. Spreek met uw tandarts een controle-interval af dat bij uw situatie past, en laat dat bij veel kronen of een droge mond gerust korter zijn. De redenering daarachter is dezelfde als bij controle en reiniging na implantaten.

Wie nog geen vaste praktijk heeft, zoekt die het best al vóór de reis; de routes staan bij geen tandarts kunnen vinden.

Voorkomen begint bij de rand

Twee keer per dag poetsen met fluoridetandpasta, en daarbij bewust langs de overgang van kroon naar tandvlees gaan. Dagelijks de tussenruimten schoonmaken met ragers of floss; uw mondhygiënist kan de juiste maat ragers per plek aanwijzen. Minder vaak iets zoets tussendoor. Niets daarvan is nieuw, maar bij kroonwerk doet het er meer toe dan bij een eigen gebit, omdat een gaatje hier niet eindigt met een vulling, maar vaak met een nieuwe kroon.