Terugtrekkend tandvlees rond kronen en implantaten

De diepte van de rand bepaalt veel

Er zit rondom elke tand een zone weefsel die aan de tand vastzit, boven het bot. Die zone heeft een eigen hoogte en het lichaam houdt eraan vast. Wordt de rand van een kroon in die zone geplaatst – te diep onder het tandvlees, bijvoorbeeld om de overgang te verstoppen – dan reageert het lichaam met een blijvende ontsteking op die plek, en vaak met terugtrekking tot er weer ruimte is.

Dat is de reden waarom een randje dat vlak onder of gelijk met het tandvlees ligt, op de lange duur rustiger is dan een randje dat diep is weggewerkt. Voor de esthetiek op de dag van plaatsing is het omgekeerde verleidelijk, en juist bij werk waarbij snelheid en directe presentatie voorop staan, is dat een reële valkuil.

Andere factoren doen mee en zijn bekender: een doorgemaakte parodontitis, poetsen met te veel kracht of een te harde borstel, een kroon die bol en dik is gevormd in plaats van vloeiend, roken, en klemmen of knarsen. Wat roken met het weefsel rond implantaten doet, staat bij roken en implantaten.

Rond een implantaat ligt het anders

Hier is het verschil groter dan de meeste mensen verwachten, en het werkt in het nadeel van het implantaat.

Rond een natuurlijke tand lopen vezels vanuit het weefsel de wortel in; ze hechten zich eraan vast. Rond een implantaat ligt het slijmvlies er wel tegenaan, maar die verankering ontbreekt. Het weefsel is er bovendien dunner en minder goed doorbloed. Trekt het zich terug, dan komt er geen wortel tevoorschijn maar metaal: de schouder van het implantaat of het opbouwdeel eronder. Dat is zichtbaarder dan een donkere wortel, en het is aanzienlijk moeilijker te corrigeren.

Daar komt bij dat terugtrekking rond een implantaat samen kan gaan met botverlies, en dat is een ander verhaal dan een esthetische kwestie. Daarom hoort er rond implantaten periodiek gemeten en gefotografeerd te worden, ook als er geen klacht is; hoe dat eruitziet, staat bij controle en reiniging na implantaten.

Wanneer het geen cosmetisch probleem meer is

Vier signalen halen dit onderwerp uit de spiegel en zetten het in de behandelkamer:

1. Gevoeligheid die blijft: koud water, koude lucht, of pijn bij het poetsen op de blootliggende rand.
2. Bloeden bij poetsen of ragen op die plek, vooral als het steeds dezelfde plek is.
3. Een ruwe plek of een haakje dat u met uw nagel voelt bij de kroonrand. Daaronder kan cariës zitten, en wortelweefsel is zachter dan glazuur en tast sneller aan.
4. Zichtbare voortgang over een jaar, gemeten of gefotografeerd, in plaats van gevoeld.

Punt drie is degene die het vaakst te laat wordt opgemerkt. Een gaatje dat precies onder de kroonrand begint, betekent in veel gevallen dat de kroon eraf moet om er goed bij te kunnen. Dat maakt van een onopvallende lijn een echte ingreep, en daarom hoort die rand bij elke controle nagelopen te worden. Hoe cariës onder een kroon ontstaat en wordt opgespoord, staat apart beschreven.

Wat u thuis doet, en wat er gemeten hoort te worden

Thuis is uw rol beperkter dan u zou willen, maar niet nul:

• Poets met een zachte borstel en zonder schuren; een elektrische borstel met drukcontrole helpt daar echt bij.
• Laat de maat van uw ragers bepalen in plaats van hem te schatten, en forceer ze niet tussen de tanden.
• Gebruik geen schurende of witmakende pasta op blootliggende worteldelen.
• Maak elke paar maanden een foto van dichtbij, met dezelfde afstand en hetzelfde licht.

In de praktijk hoort daar iets bij wat u zelf niet kunt: het meten van de pocketdiepte en het bloedingspercentage rond de betreffende elementen, en het vastleggen van de terugtrekking in millimeters. Alleen zo is over een jaar te zeggen of de situatie stabiel is. Een röntgenopname erbij, op dezelfde manier gemaakt als de vorige, maakt het beeld compleet.

Dat is precies het werk waarvoor een praktijk hier wél toegankelijk is, ook bij werk dat elders is gemaakt: controleren en reinigen ligt lager in de drempel dan overnemen. Waar die drempel precies ligt, staat bij wie buitenlands tandwerk herstelt.

De opties, en wat elke optie aan weefsel vraagt

Wat opvalt als u de kolommen naast elkaar legt: de ingrijpendste route is niet vanzelf de beste. Een stabiele situatie die u volgt en schoonhoudt, is vaak verstandiger dan een vervanging die het weefsel opnieuw prikkelt en het onderliggende probleem niet raakt. Waarom dat bij kroon- en implantaatwerk over de jaren heen zo uitpakt, staat bij hoe lang implantaten en kronen meegaan. Kiest u toch voor een transplantaat, reken dan ook op dat tweede wondgebied: hoe het verhemelte na een tandvleestransplantaat geneest, bepaalt voor veel mensen hoe zwaar de eerste week valt.

Wat garantievoorwaarden hier doorgaans niet dekken

Dit is de teleurstelling die vaak pas in de e-mailwisseling naar boven komt. Garanties op kroon- en implantaatwerk gaan in de regel over het werkstuk: porselein dat afbreekt, een schroef die loskomt, een kroon die loslaat. Veranderingen in tandvlees en bot vallen er meestal buiten, omdat ze als biologisch en als afhankelijk van de patiënt worden beschouwd.

Dat is niet per definitie onredelijk, maar het betekent wel dat u het vóóraf moet lezen in plaats van erna. Vraag het letterlijk na: valt terugtrekkend tandvlees rond mijn kronen onder uw garantie, en zo ja onder welke voorwaarden. Wat een plan en een toezegging verder moeten bevatten, staat bij het behandelplan en wat erin moet staan.

Speelt hetzelfde zich bij u af tussen de tanden in plaats van bij de rand eronder, dan draait zwarte driehoekjes tussen de tanden om dezelfde mechaniek met een andere uitkomst.

Waar dit onderwerp uiteindelijk op neerkomt, is een kwestie van tempo. Een donkere lijn die er een jaar lang hetzelfde uitziet, vraagt om een zachte borstel, de juiste rager en een foto in uw dossier. Een lijn die verschuift, bloedt of ruw aanvoelt, vraagt om een afspraak. Het verschil tussen die twee ziet u niet in de spiegel maar in een reeks metingen, en die reeks begint pas op de dag dat iemand hem voor u opzet. Dat is dus het enige wat hier werkelijk haast heeft: niet de behandeling, maar de nulmeting.