De zwelling na een ingreep, dag voor dag

Het beloop op een rij

Gebruik dit als richtlijn voor de vorm van de curve, niet als maat voor hoeveel zwelling normaal is – dat verschilt per ingreep en per persoon.

Neemt de zwelling na dag vier weer toe in plaats van af, dan is de curve gebroken. Dat is het enige punt in deze tabel dat op zichzelf al een reden is om contact op te nemen.

Eerst koud, daarna warm

De volgorde is geen folklore en hij wordt vaak half onthouden. De eerste twee dagen werkt koelen: het knijpt de bloedvaten dicht en houdt daarmee de opbouw van vocht en blauw af. Koel met pauzes, nooit rechtstreeks op de huid, en niet de hele dag door.

Vanaf dag drie keert het om. Warmte helpt dan juist bij de afvoer van wat er zit en maakt een stijve kauwspier soepeler. Een warme, vochtige doek tegen de wang doet in die fase meer dan een zak ijs, en wie op dag vijf nog ligt te koelen, houdt de zwelling langer vast dan nodig.

Wat er in beide fasen niet bij hoort: een hete douche over het gezicht, sauna, alcohol en inspanning waar u warm van wordt. Die drie duwen de zwelling terug omhoog. Het bredere verhaal over die eerste periode thuis staat in de eerste twee weken thuis.

Blauw in de hals is geen nieuw probleem

Wat veel mensen laat schrikken, is niet de zwelling maar de verkleuring. Een bloeduitstorting onder de huid zakt met de zwaartekracht mee en kan daardoor dagen na de ingreep opduiken op plekken waar niemand gesneden heeft: onder de kaakrand, in de hals, bij een enkeling tot op het sleutelbeen. De kleur verloopt daarna van blauwpaars naar groen en geel; na implantaten is dat verloop apart uitgewerkt in blauwe plekken in het gezicht na een implantaat.

Dat is het normale beeld en het vraagt niets van u. Waar u wel op let, is het verschil tussen een slappe, uitgezakte verkleuring en een gebied dat strak, hard en warm aanvoelt en dat pijnlijker wordt in plaats van minder. Dat tweede is iets anders, en daarover gaat ontsteking na een implantaat.

De kaak die niet ver genoeg open wil

Naast de zwelling zit er vaak een stijve kaak, vooral na werk achterin de onderkaak. Het openen gaat minder ver dan u gewend bent, soms aanzienlijk minder, en dat kan een week aanhouden. Zolang het per dag iets beter gaat, hoort het erbij.

Twee dingen helpen: warmte vanaf dag drie, en voorzichtig oefenen binnen de grens waar het niet scherp pijn doet. Wat níét helpt, is forceren.

Het signaal om op te letten is de richting. Kunt u uw mond dag na dag mínder ver openen in plaats van meer, dan is dat een van de zeldzame nazorgsituaties waarin afwachten niets oplevert – zeker in combinatie met koorts of een toenemende zwelling.

De vijf dingen die niet tot maandag wachten

Bij de eerste drie belt u dezelfde dag, en bij de laatste twee gaat u er meteen achteraan:

1. Zwelling die na dag vier weer toeneemt.
2. Pijn die na dag twee of drie juist toeneemt in plaats van af, ook als er weinig of geen zwelling bij zit.
3. Koorts met koude rillingen of het gevoel algemeen ziek te zijn, los van de pijn in de mond.
4. Zwelling die snel groter wordt of zich uitbreidt naar het oog, de mondbodem of de hals, hoge koorts samen met een gezwollen gezicht, slikken dat moeilijk gaat, een stem die verandert, of speeksel dat u niet meer wegkrijgt.
5. Benauwdheid, moeite met ademhalen, verwardheid of ongewone sufheid: dat is 112, zonder tussenstap, en u gaat niet zelf naar het ziekenhuis.

Punt twee wordt het vaakst uitgezeten, en dat is jammer, want het is meestal goed te behandelen. Oplopende pijn na een extractie zonder veel zwelling past bij een droge tandkas; die meldt zich een paar dagen na de ingreep en wordt in de stoel verholpen in plaats van thuis uitgezeten. Wat dat beeld precies is, staat beschreven bij verstandskiezen hier of in het buitenland. Gaat pijn juist samen met een toenemende, warme zwelling, dan wijst dat een andere kant op.

Punt vier en vijf zijn het enige scenario in dit onderwerp waarbij snelheid alles bepaalt. Bel dan niet eerst de kliniek in het buitenland om te vragen wat zij ervan vinden. Bij punt vier gaat u in Turkije meteen naar de spoedeisende hulp van het dichtstbijzijnde ziekenhuis; thuis loopt de route via de huisarts, zoals hieronder staat.

Wie u belt, en in welke volgorde

Begin bij de behandelende kliniek: die weet wat er precies gedaan is en welke materialen er zitten. Stuur er een foto bij en zet de datum in het bericht, zodat u later kunt laten zien hoe het verliep.

Gaat het om een acuut probleem hier, dan is de route een andere. Voor tandheelkundige spoed buiten kantooruren bestaat in Nederland de regionale tandartsenspoeddienst; de huisartsenpost beoordeelt u wel, maar voert geen tandheelkundige ingrepen uit. Voor koorts en algemeen ziek zijn is de huisarts of de huisartsenpost juist het goede adres. In België loopt het via de tandarts van wacht en de huisarts van wacht, met hetzelfde onderscheid. Met een signaal uit punt vier belt u in Nederland direct de huisarts, buiten kantooruren de huisartsenpost, die zo nodig naar de spoedeisende hulp verwijst; in België belt u 1733 of gaat u rechtstreeks naar de spoedgevallendienst. Bij ademnood, verwardheid of ongewone sufheid belt u in beide landen 112 en gaat u niet zelf naar het ziekenhuis.

Zit u op dat moment nog in het buitenland, dan geldt dezelfde volgorde in een andere omgeving; hoe u dat daar regelt, staat in een spoedgeval tijdens de behandelreis.

Maak vanaf dag één elke ochtend één foto, recht van voren en recht van opzij, met hetzelfde licht. Dat kost tien seconden per dag. Het is de enige manier om over een week met zekerheid te zeggen of het beter gaat of niet, en het is meteen het bewijsmateriaal waar u anders achteraf naar zoekt.